Во изминатиот период за козите повеќе се зб= 086;рувалло како за штетни животни одошто за корисни за човекот и како важна стопанска гранка

КОЗАРСТВО

Вовед и стопанско значење

Во изминатиот период за козите повеќе се зб= 086;рувало како за штетни животни одошто за ко= 088;исни за човекот и како важна стопанска г = 88;анка.

Во мног&= #1091; земји меѓу кои и нашата, со закон беш= 077; забрането и ограничено одгледувањk= 7;то на козите и затоа бројо = 90; на козите е несоодветеl= 5; спрема тоа колку то= 112; заслужува д = 72; биде застап = 77;н. Ова доведе и до општ застој на развојот на козарствотl= 6;.

Денес в&= #1086; светот има н= 072;д 600.000.000 кози.

Во нашата земј = 72; нема статистичкl= 0; податоци за бројната со = 89;тојба и производстk= 4;ото на козите, но по слободна проценка на некои стручњаци с = 77; смета дека има околу 200.000 кози.

Одглед&#= 1091;вањето е претежно о= 076; индивидуалl= 5;и производитk= 7;ли, најчесто со 1-2 кози, како и такви кои имааат 20-30, но постојат и добро организираl= 5;и фарми со 100 и повеќе грла.

Основ= на карактерисm= 0;ика на сите кози во Р. Македонија = 77; тоа што се ниско проду = 82;тивни, скромни на условите на одгледувањk= 7; и доста отпорни за наши услови.

Расов состав

Раснио&#= 1090; состав на козите во Р. Македонија се состои главно од домашната б = 72;лканска коза и домашната б = 77;ла коза создад = 77;ни со непланск = 86; вкрстување на домашнат = 72; балканска коза од низи= 089;ки тип со санск= 072; коза, при што не е вршена посебна селекција н = 72; млекото, па затоа не е постигната висока млеч = 85;ост. Исто така во последниве неколку години се вр= 096;ат обиди за поголема застапеносm= 0; на алпината, односно швајцарскаm= 0;а срнеста коз = 72; заради нејзината поголема издржливосm= 0; на нашите климатски услови и нејзините о = 76;лични производни особини.

Производна насока

Насока&#= 1090;а на производстk= 4;о на нашата коза е млеко-месо. М&#= 1077;ѓутоа кожата исто така е важен производ во кожарската индустрија, = 072; ѓубрето е доста ценет = 86; во поледелствl= 6;то.

Спрема некои проценки просечното производстk= 4;о се движи околу 120-150 литр= 080; млеко и 1,4 јари= ;ња годишно по коза.

Со подо&= #1073;рување на условите на одгледувањk= 7; млечноста може значително да се покачи. Значи оваа раса е препорачлиk= 4;а за одгледувањk= 7; во наши услови, но со подобрувањk= 7; на условите = 080; нејзино одгледувањk= 7; во чиста крв, со селекциј = 72; на млечност = 72;, со цел да се искористат особините н = 72; добро прилагодувk= 2;ње во лоши усло= 074;и, скромноста = 80; отпорноста. После тоа може да се донесе и одлука за то= 072; дали ќе се вкрстува со помлечна раса.

Со овие мерки може д= 072; се добијат 300 п= ;а и повеќе литри млеко = 080; 1,8 - 2,2 јариња годишно.

Искори&#= 1089;тувањето на козите најчесто е 7-8 години.

Млеко

&nb= sp;

Најгол&#= 1077;мо стопанско значење во одгледувањk= 7;то на козите им= 072; млекото. Пооделни примероци н = 72; млечни кози се во состојба за време од 10 години да да= 076;ат дури 10.000 литри млеко. Козат= 072; во текот на годината дава 10-20 пати повеќе млек = 86; од сопственатk= 2; тежина.

Козјот&#= 1086; млеко и производитk= 7; од него се со изразито бела боја.

Млекот&#= 1086; е со лесна сварливост = 80; искористувk= 2;ње, бидејќи содржи ситн = 80; масни капки добро прифатливи од дигестивниl= 6;т тракт. Споре= 076; некои истра = 78;увања констатираl= 5;о е дека козјото млеко се вар= 080; за 40 минути за разлика од кравјото за кое се потре= 073;ни 150 минути.

Козјот&#= 1086; млеко се смета и за диетално, погодно за исхрана на деца, болни и постари лиц = 72;, како и за одлична суровина за производстk= 4;о на разни видови на сирења, киселомлечl= 5;и производи и = 076;руги производи о = 76; млеко.

Доколк&#= 1091; козите се одгледувааm= 0; во добри обј= 077;кти и ако се хранат со квалитетна храна која нема да пренесе лош мирис и вкус на млекото и доколку мол = 79;ењето се извршува квалитетно = 80; во добри хигиенски у = 89;лови, тогаш и млекото нем = 72; да има непријатен вкус и мирис.

Фактори кои влијаат на м= 083;екото

На количината = 80; на составот на млекото влијаат многу фактори. Такви се:

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>· = Исхра= ;ната на козите – Опт = 80;малноста во квалитетот = 80; квантитетоm= 0; на храната обезбедува максимално производстk= 4;о. Недоволни количини на храна ја намалуваат продуктивнl= 6;ста. Но и прекумернаm= 0;а исхрана е неекономичl= 5;а, особено ког = 72; се работи за грло кое нем= 072; генетски потенцијал за висока млечност. Уп= 086;требата на сено во исхраната заради пого = 83;емиот процент на суви матери = 80; и целулоза ј= 072; зголемува м = 72;сленоста, додека зелената храна ја намалува.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>· = Насле= ;дните фактори – При избор на грл= 072;, покрај високата млечност на родителите се води сметка и за составот на млекото, посебно за содржината на протеини.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>· = Старо= ;ста на животнот = 86; – однl= 6;сно која лактација е по ред е исто така важен фактор. Во првата лактација даваат помалку млеко, додек= 072; во втората к= 086;личината на млеко се зголемува, а во петтата почнува постепено д = 72; опаѓа.

· = Здрав= ;ствената состојба – Добl= 8;ото здравје обезбедува високо производстk= 4;о на квалитетно млеко.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>· = Број на молзења – Козите се молзат наутро во 6:00 часот и навечер во 18:00 часот. Наутр= 086; даваат 5% повеќе млек = 86;. Помлечните = 82;ози се молзат 3 пати дневно (&#= 1087;ри што се внимава да биде на растојание од околу 8 часа) со што се зголемув = 72; млечноста з = 72; 10% во споредба со двократн = 86; молзење. Секој одгледувач = 90;реба сам да определи за бројот на молзења во зависност о = 76; млечноста и работната рака.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>·      = Смест= ;увањето на козите – Несоодветнl= 0;, темни, ладни, влажни и нехигиенскl= 0; објекти лош = 86; влијаат на продуктивнl= 6;ста.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>·      = Молза= ;чи – Лошата постапка на молзачот со животното и недоволнотl= 6; измолзувањk= 7;, во текот на годината ја скратува лактацијатk= 2;, со што се намалува и очекуванатk= 2; количина на млеко. При молзењето треба да се внимава на хигиената, масажата на вимето и самата техника на молзење.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>·      = Клима= ;тските услови – Невремето, с= 090;удот, високите температурl= 0; и други неповолни услови негативно влијаат на продуктивнl= 6;ста.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>·      = Грави= ;дност – Доколку козата остане гравидна во текот на лактацијатk= 2;, таа ја намалува годишната количина на млеко.

<= span lang=3DMK style=3D'font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bi= di-font-family: Symbol;mso-ansi-language:MK'>·      = Криењ= ;е на млекото – Преk= 6; молзењето околу 70% од млекото се наоѓа во долните 2/3 од вимето. Другата количина од околу 30% се наоѓа во горниот дел на вимето и т&#= 1072;а количина неумешен одгледувач не може да ја измолзе. Тоа млеко е најмасно и ј= 072; подобрува просечната масленост. Тоа може да доведе и до скратување на лактацијатk= 2;. Способностk= 2; на молзачот = 077; да може да ја спушти таа количина во долниот дел од каде што ќе може да се измолзи. На тоа влијаат некои стимулативl= 5;и фактори как = 86; што е давање на концентрат за време на молзењето, добра постапка на молзачот со козата, масажа на ви= 084;ето. Лачењето на млекото тра = 77; 2-3 минути и молзењето треба брзо д= 072; се заврши, бидејќи после тој временски период козата може да го скрие млекото.

Времет&#= 1088;аењето на лактацијатk= 2; зависи од ра= 089;ата, но кај млечните раси таа не треба да е пократка од 240 денови. Кај некои раси таа изнесув = 72; и над 300 дена. =

Пресуш&#= 1085;иот период од околу 60 дена пред јарење = 077; неопходен з = 72; физиолошка припрема за наредна лак = 90;ација.

Молзењ&#= 1077;то може да биде рачно или ма= 096;инско и започнува 3-5 дена после јарењето, от= 082;ако ќе заврши лачењето на колострумоm= 0;.

Месо

Месото &= #1077; исто така важен производ за исхрана на луѓето. Во многу земји во светот ја= 088;ешкото месо е најбарано и = 079;а 20 % поскапо од јагнешкото. Тоа е заради повисокиот квалитет на јарешкото месо, докажано со голем број н= 072; истражувањk= 2;. При тоа е докажано дека јарешкото м = 77;со има подобар хемиски состав во однос на сод= 088;жината на протеини = 080; масни киселини.=

Под јарешко мес = 86; се подразбира месо добиен = 86; со колење на јариња на старост од 3 недели до 6 месеци, при што се добив= 072; кланична ма = 89;а од 4-12 кг. Исто така во исхраната с = 77; користи и ко= 079;јо месо добиен = 86; од заклани машки и женс= 082;и грла постар = 80; од 6 месеци, што е особен= 086; ценето кај муслиманскl= 6;то население.=

Со огле&= #1076; на комбиниранl= 0;от правец на производстk= 4;о кој се практикува во нашата земја млеко-= 084;есо, се повеќе се практикува = 80; технологијk= 2; на континуираl= 5;о производстk= 4;о на јариња, при што за 2 години се до= 073;иваат 3 јариња со што се зголемува вкупниот приход кај козите.

Исхрана=

Потреб&#= 1080;те во исхранат = 72; на козите се одредуваат спрема нивната жив = 72; маса. Вкупните по = 90;реби се состојат = 086;д издржна и производна храна. Дневните потреби на една коза од 40 кг се состој= 072;т од 1,5 кг сено или 4,5 кг трева= ;. Козите немаат потр = 77;ба од производен дел на дажба само во први= 090;е 3 месеци од бременоста. = 042;о останатите 9 месеци тој служи за производстk= 4;о на млеко, за пораст на плодот во втората половина на бременоста = 80; за прираст н= 072; грлото во првите 2 години старост.

Значи, во четвртио = 90; месец од бременоста дажбата постепено с = 77; зголемува, така што за п&#= 1088;оизводство на млеко за секој литар млеко на издржната дажба се додава окол = 91; 1 кг сено или околу 3 кг трева.

Козата &= #1077; љубител на разноврсноl= 9;т во исхранат = 72;, така што треба да се води сметка = 080; за тоа што се користи как = 86; храна. При тоа може да се користат сено, зелена кабаста храна, силажа, сув резанец, сенажа, слам= 072; помешана со меласа во однос 60:40%, концентрат = 80; др.

Пасење&#= 1090;о како најефтина храна треба да се практикува секогаш ког = 72; за тоа има услови. Притоа треб = 72; да се има во п&= #1088;едвид дека тие никогаш не г= 086; искористувk= 2;ат пасиштето целосно, заради тоа што ги корис= 090;ат само младит = 77; делови на растението. = 047;атоа доколку има услови за то= 072;, козите треб = 72; да се држат на помали оградени површини ко = 80; ќе се менуваат почесто на 1-2 дена. Козата има потреби за пасење од околу 4-7 часа дневно.

Концен&#= 1090;ратот како скапа храна се додава само кај високомлечl= 5;и кози и тоа по околу 250 гр дневно и тоа во зависнос = 90; од употребата на други хранива и производстk= 4;ото. Подобро ја искористувk= 2;ат прекрупата отколку брашнестатk= 2; концентрирk= 2;на храна.

Потреб&#= 1080;те за вода се од 3= -4 литри на 1 кг конзумиранk= 2; сува материја.=

Ова претставувk= 2; само еден ма= 083; дел од она шт&#= 1086; претставувk= 2; козарствотl= 6;, бидејќи започнувајo= 6;и од изборот н= 072; локација за козарска фарма, па сé до добивање на квалитетни производи и профитабилl= 5;ост претставувk= 2; еден сложен процес за ко= 112; е потребно д= 072; се посвети повеќе врем = 77;.

        =             &nb= sp;            =                      =            =             &nb= sp;            =           Зор= ;ан Бардакоски=