Овчарствоm= 0;о во Р

ОВЧАР= ;СТВО

Овчарс&#= 1090;вото во Р. Македонија претставувk= 2; значајна сточарска гранка со до= 083;гогодишна традиција, б= 080;дејќи малите преживни животни низ векови биле основен извор на главните животински производи в = 86; исхраната н = 72; човекот во нашите специфичниm= 0;е семиаридни = 82;лиматски услови и рид= 089;ко-планинск= иот карактер на релјефот.=

Овчарствот= 086; секогаш базирало на мали индиви = 76;уални домаќинствk= 2;, фарми со големина на стадата од 20-200 овци, а порет&#= 1082;о над 500. Со мали исклучоци тоа се семеј= 085;и фарми со сопствена работна рак = 72;, сопствена обработливk= 2; површина и објекти за сместување.

Според официјалниm= 0;е статистичкl= 0; податоци од 2001 година, вкупниот број овци во Р. Македониј= 072; изнесува околу 1.250.000 грла.=

Сериоз&#= 1077;н кандидат за започнувањk= 7; со овчарска пракса мора да знае дека овчарствотl= 6; претставувk= 2; бизнис чиј што успех зависи од предходнатk= 2; процена на расположивl= 0;те ресурси: работна рак = 72;, храна, објекти, расположив = 82;апитал и пазарот.

Треба д&= #1072; се подвлече дека овчарствотl= 6; базира на ефтината сточна хран = 72; од искорист = 91;вање на природни = 90;е пасишта, так= 072; што секој обид за негово инте = 85;зивирање мора да е заснован на сопствено производстk= 4;о на храна од оранични по = 74;ршини, дополнителl= 5;а опрема и објекти, а со тоа и поголеми вложувања.=

Овчар= ската фарма треба да се лоцира на сув, оцеден и заштитен од ветрови терен со јужна до југоисточнk= 2; експозициј&#= 1072;. Таа треба да е поврзана с= 086; локалната патна мрежа со достапен пат и што е ос&= #1086;бено важно да има доволно санитарно-т = 77;хничка вода.

Успехо&#= 1090; на фармата в= 086; голема мера зависи од изборот на п= 088;иплодниот материјал. Пред купувањето треба да се води мерка з= 072; здравственk= 2;та состојба на овците особ = 77;но тест за бруцелоза, што се утврд= 091;ва со уверение од надлежната ветеринарнk= 2; станица.

Возрас&#= 1090;а на овците се одредува преку забит = 77;. Пожелно е асистенцијk= 2; од искусно лице при изборот за д= 072; се избегнат = 075;рла со одредени = 077;кстериерни мани. Возрасните овци ја олес= 085;уваат работата зашто се навикнати н = 72; фармските операции и кај нив не се јавуваат пр = 86;блеми при јагнењето како кај ѕвиските. Пр= 080; изборот посебно внимание се посветува н = 72; состојбата на вимето ко= 077; мора да има 2 нормално ра = 79;виени боски. Овци со виме чие што една бос= 082;а е оштетена с= 086; маститис веднаш се елиминира.

Доколк&#= 1091; се набавува подмладок кој не бил во проплод треба да се води сметка дека тој се припушта на возраст од 18 м= есеци или кога ќе постигне 2/3 жива маса од возрасните грла. Друга можност за набавка пре = 90;ставуваат шкартирани овци на возраст од 6-7 години со то= 072; што не смее да им недостасувk= 2;ат заби и да се со неоштетено виме. Тие во д&= #1086;бри услови на одгледувањk= 7; можат да се користат уште 1-2 години, но никако повеќе.

Добрит&#= 1077; почетници уште во втората година ја воспоставуk= 4;аат нормалната структура н = 72; стадото, кој= 072; за стадо од 100 овци ја сочинуваат 100 приплодни овци 25-30 годинашни јагниња за приплод, 20-25 лански шилежиња за приплод и 5 овни.

Раснио&#= 1090; состав во Р. Македонија го сочинува = 72;т домашните соеви на расата праменка и т= 086;а овчеполскиl= 6;т 60% и шарпланин= скиот сој 30%, како и нивните мелези во ти= 087; на мерино раси. Нивнит= 077; производни особини се в= 086; границите н = 72; карактерисm= 0;иките на популацијаm= 0;а: жива маса од 32= -35 кг, лактациска млечност од 75-= 90 литри и плодност 100-110%.

Национ&#= 1072;лната одгледувачl= 2;а програма за овчарство предвидува создавање н = 72; млечен тип н= 072; овци преку крстосувањk= 7; на нашите домашни популации с = 86; расата авас = 80;, како и месен тип овца користејќи ја расата ви= 088;темберг како мелиоратор.

Расата аваси се одгледува н = 72; блискиот ис = 90;ок во специфични климатско- почвени услови. Спаѓ= 072; во групата н= 072; масноопашнl= 0; овци. Во Р. Македонија = 77; увезена ушт = 77; во 1969 година. С = 77; одликува со следните карактерисm= 0;ики: лактација 200-300 = 076;ена, од 210 до 500 кг млеко, во просек 310, со рекорд од 1050 кk= 5;, жива маса од 55= -65 кг. Изглед: главата е со покривни влакна од кафејава до црна боја, овните се со развиени рогови и кар= 072;ктеристиче&= #1085; овновски пр = 86;фил, ушите кај двата пола с= 077; големи и кле= 084;пави.

Виртем&#= 1073;ергот е германска раса која се одликува со = 089;илна конституциo= 2;а, способност за одење по ридски и планински предели. Живата маса кај овните е 11= 0-130 кг, а кај овците од 60-75 к = 75;. Јагнето на 3 месеци е со маса од 30 кг. Пl= 3;односта е од 120-15= 0 %. Карактерисm= 0;ична е бела боја, без пигментациo= 2;а на покривните влакна. Обат= 072; пола се шути. <= o:p>

Произв&#= 1086;дниот систем во Р. Македонија има полуном = 72;дски, екстензивеl= 5; начин. Од средината н = 72; мај до почет= 086;кот на ноември овците престојуваk= 2;т на високопланl= 0;нските пасишта, а во текот на останатиот дел од годин= 072;та на зимските пасишта.

Технол&#= 1086;гијата на производстk= 4;о е традицион = 72;лна што значи јагнење еднаш во сезоната јануари-фев = 88;уари, одбивање на јагнињата м = 72;рт-април и лактација = 076;о средината н = 72; јули.

Овците можат да искористувk= 2;ат различни ви = 76;ови на сточна храна, а особено природните пасишта, так= 072; што тие се повеќе комплементk= 2;рни отколку конкуретни на одгледув = 72;њето на другите видови домашни животни.

Тие бар&= #1072;ат значително помалку инв = 77;стиции во опрема и објекти во интензивниm= 0;е и полуинтензl= 0;вните системи на производстk= 4;о споредено с = 86; говедата, св= 080;њите, кокошките и имаат поедноставl= 5;а пракса на одгледувањk= 7;.

Исхран&#= 1072;та на овците најчесто е базирана на сопственитk= 7; можности за производстk= 4;о на кабаста храна и делу= 084;на набавка на концентратl= 0;-јачмен и концентратl= 0; за јагниња.

Годишн&#= 1080;те потреби за енергија од 300= -350 овесни един = 80;ци делумно се задоволуваk= 2;т преку летната и зи= 084;ската испаша од околу 150-200 овесни единици, так= 072; што преку концентратl= 0; и кабасти крм = 80; од рака треб= 072; да се осигураат околу 200 овесни единици, што најчесто не = 077; случај.

Кај овците присутни се два периоди во исхранат = 72; и тоа зимски период кога во зависнос = 90; од временскитk= 7; услови овците се од= 075;ледуваат во штала и летен перио = 76; кога овците се на испаша. <= o:p>

Во услови на Р. Македонија се произведувk= 2;ат 40.000.000 литри овчо млеко, споре= 076; официјалниm= 0;е статистичкl= 0; податоци од 2001 година. Молзењето н = 72; овците во наши услови започнува с = 86; одбивањето = 80; продавањетl= 6; на јагнињат = 72; крајот на март и почет= 086;кот на април, односно зап = 86;чнува на зимските = 080; завршува на летните пасишта. Лактацијатk= 2; кај овците трае околу 5-6 месеци од ко= 080; тие се молза= 090; околу 3-4 месеци. Молз= 077;њето се одвива 2 пати дневно, наутро и навечер, иак= 086; некои фармери на почетокот практикуваk= 2;т трократно молзење.

Според техниката како се изведува постои рачн = 86; и машинско молзење. При рачно молзе= 14;е мора да се запазат основните хигиенски с = 90;андарди: хигиена на ведрото, кантите, цистерните за прифаќањ = 77; на млекото. Карактерист= ;ични се следните = 079;афати при рачно молзење на о= 074;ците: размолзуваo= 4;е, измолзувањk= 7; и домолзувањk= 7;. Молзењето мора да се изведува во суви, светли и проветрен = 80; простории.

Во последно време машинското молзење се п= 086;веќе наоѓа примена во интензивнаm= 0;а пракса, но бара инвестициоl= 5;и вложувања и обука на фармерите.=

Стриж= ењето на овците вообичаено = 89;е одвива од втората половина на мај до јуни, пред качување на овците на летните пасишта.

Произв&#= 1086;дството на јагнешко месо во конт= 080;нуитет од повеќе години е наменето за италијанскl= 0;от пазар со пон= 091;да на млечно јагне со про= 089;ечна жива маса од 15 кг и тоа во 2 сезони Вели = 75;ден и Божик.

Како шт&= #1086; вели народо = 90;, половина од вредноста н = 72; стадото ја чинат овнит = 77;. Затоа нивниот избор е стро= 075; и зависи од нивната генетска вредност и цената не смее да одлучува пр = 80; набавката. Кај фармерите кои започну = 74;аат со пракса се препорачувk= 2; асистенцијk= 2; на стручно лиц = 77; при изборот на овни. Треба да се напомене дека е неопходна проверка на = 090;естисите. Грла со еден тестис не смеат да се набавуваат за приплод.

Со цел за подобра организациo= 2;а на работнит = 77; процеси на ф= 072;рмата и соодветна предходна подготовка = 79;а поедини производни фази кај овците: бременитосm= 0;, јагнење, доење, пресушувањk= 7;, се изготвув = 72; годишен календар на активностиm= 0;е. Неговата динамика зависи од пазарните услови, расп= 086;ложивата работна рак = 72;, производниl= 6;т правец, климата, расположивl= 0;те природни ре = 89;урси во текот на годината и други факто = 88;и. Календарот мора да ги содржи мерките за к= 086;нтинуирана здравственk= 2; заштита на овците во текот на целата календарскk= 2; година кои г= 080; изготвува ветеринареl= 5; лекар врз основа на пр= 086;изводниот календар.

Почето&#= 1082;от на сезоната за мркање го одредуваааm= 0; климатскитk= 7; услови и пазарот. Важно е да се &= #1082;аже дека таа започнува о = 76; втората половина на = 072;вгуст до крајот на септември. П= 091;штањето на овните за= 074;иси од шпицот на пазарот на јагнешко месо, кој кај нас е непосредно пред католичкиоm= 0; велигден. 1-2 месеци пред сезоната на мркање овните се чу= 074;аат одвоени од овците, јуни и јули. За расплод се користат телесно добро развиени, приплодно зрели овни и не помлади о= 076; една и пол година. Зајакната исхрана на овните се применува 15 дена пред пуштањето в = 86; стадото, со додавање на 500= -600 гр крмна сме= 089;ка на ден.

Пресу= шувањето на овците е најкасно 15 дена пред сезоната на мркање. Се врши шкарти = 88;ање на старите и болни овци, хронично криви, маститични = 80; без заби. Од подмладокоm= 0; за расплод в= 086; предвид доа= 07;аат само овците кои имаат навршено 18 месеци старост односно имаат 75% од живата маса на нивните мајки. Дополнителl= 5;ата исхрана ФЛА = 64;ИНГ со 200-300 гр крмна смеска се применува 15 дена пред почетокот н = 72; сезоната на = 084;ркање. Времето на јагнење зависи од времето на мркање. Бременоста кај овцата трае просеч = 85;о 5 месеци.

Значит&#= 1077;лен дел од приходот во овчарствотl= 6; околу 60% се остварува преку млекото односно со продажбата на сирење на домашниот пазар. Тоа за разлика од јагнешкото месо постигнува = 82;онтинуиран&#= 1086; стабилна цена и пласм= 072;н од 3,5-4,5 евра во зависност о = 76; квалитетот и подрачјет = 86; на производстk= 4;о.

Пласма&#= 1085;от на волната е тежок, а нејзината ц = 77;на е неатрактивl= 5;а така што гол= 077;м дел се користи за д= 086;машна употреба.

Јагнињ&#= 1072;та понудени во втората сезона пост = 80;гнуваат за околу 30% повисока цена што е пр&#= 1080;чина за примена н= 072; вонсезонскl= 6;то јагнење кај многу од фармерите. Ј= 072;гнешкото месо се извезува со кјланична тежина од 7-8 кг= ;, а колењето с= 077; изведува во кланици регистрираl= 5;и од европска = 90;а унија.

Зоран Бардакоски=

&n= bsp;